Thiền – nguồn gốc và khái niệm

Chữ “Thiền” được nhắc đến nhiều trong cuộc sống, chúng ta rất dễ dàng bắt gặp nó ở bất kỳ đâu, trong công sở, trong quán trà, trong việc chăm sóc con cái…. Có thể nói là “đâu đâu cũng thấy mặt”. Và rồi một hôm, bạn có tự hỏi rằng: “cuối cùng “Thiền” là cái gì mà kỳ diệu đến vậy?”

Để khám phá nó, mời bạn hãy cùng đi với chúng tôi một quãng nhé, ngắn thôi!

Xuất phát của từ Thiền (Zen)

Thiền Na là một thuật ngữ có nguồn gốc từ Ấn Độ cổ là dhyāna, tiếng Hán là 禪那, phiên âm ra tiếng Hán Nôm là Thiền Na.

Xưa kia, nó được dịch là Tư Duy Tu, sau này đổi thành Tịnh Lự và thường gọi tắt là Thiền.

Trước thời Phật Thích Ca, một người tên Phất Đang La (Nirgranto Jnati Putra) đã sáng lập giáo phái Thiền Na, tu tập bằng cách hành xác khổ hạnh.

Sau này, Phật Thích Ca đề ra sáu pháp tu quan trọng (gọi là Lục Ba La Mật), trong đó pháp thứ năm cũng mang tên Thiền Na. Thực chất, “Thiền Na” chỉ là tên gọi chung cho các phương pháp tu tâm dưỡng tính.

Ngày nay, pháp tu bằng Thiền chúng ta có thể nhìn thấy bất cứ đâu với tên gọi… Yoga.

Như vậy, chúng ta có thể hiểu một cách đơn giản về định nghĩa cho Thiền là một phương pháp tu luyện. Tùy vào các các tông phái khác nhau, các tư tưởng và mục đích khác nhau mà sử dụng thiền theo các cách khác nhau.

Pháp Thiền trong các Giáo phái khác nhau

Các môn phái, giáo phái khác (ngoài Phật Giáo) có các pháp tu Thiền của mình, ví dụ như phái Thiền Na của Phất Đang La có Mười Hai Tịnh Pháp Thiền, trong khi Bà La Môn lại tu theo Phi Tưởng Phi Phi Tưởng.

Trong Phật giáo, dù là Phật giáo Phát triển hay Phật giáo Nguyên thủy, việc tu Thiền luôn là trọng tâm. Tuy nhiên, các tông phái Phật giáo khác nhau lại có cách hiểu và thực hành Thiền riêng.

 Phật giáo Phát triển nhấn mạnh Lục Độ Thiền, còn Phật giáo Nguyên thủy chú trọng Tứ Đế và Thập Nhị Nhân Duyên.

Đặc biệt, dòng Thiền tông (còn gọi là Tối thượng thừa) do Phật Thích Ca trực tiếp truyền cho Ma Ha Ca Diếp, sau được Bồ Đề Đạt Ma đưa vào Trung Quốc, khác với các phái khác, Thiền tông không dựa vào kinh sách hay lý thuyết, mà tập trung vào thực hành trực giác, nên được gọi là “Bất Lập Văn Tự, giáo ngoại biệt truyền”.

Thiền tông và sự ảnh hưởng với khái niệm Thiền

Trong Phật giáo mỗi một tông phái đều có các pháp thiền riêng biệt với các lý lẽ, phương pháp trực tiếp hoặc gián tiếp, tiêu cực hoặc tích cực…. bổ trợ cho pháp tu của mình.

Nhưng trong Thiền tông lại sử dụng Thiền như một phương tiện chủ yếu với tôn chỉ đạt được mục đích “đốn ngộ”, trực chỉ chân tâm mà không phải một cách tuần tự như các tông phái khác.

Thiền tông được sơ tổ Bồ Đề Đạt Ma truyền vào Trung Quốc và phát triển hưng thịnh từ thời Đường – Tống. Cho đến nay, Thiền tông phát triển rộng rãi trên khắp thế giới với các chi mạch khác nhau, sức sống mãnh liệt của Thiền tông đã khiến cho việc khi nhắc đến khái niệm “tham Thiền”đều là chỉ đến pháp Thiền của Thiền Tông.

Ở các bài viết tiếp theo, chúng ta sẽ đi theo bước chân của các vị Tổ thiền từ thời sơ tổ cho đến nay để có được cái nhìn trực quan và sâu sắc hơn với pháp Thiền này.

(Xích Tử – 赤子)

Bài viết có sử dụng tư liệu của các bậc tiền nhân và mạng dữ liệu mở trên internet. Trong quá trình biên soạn không thể tránh khỏi những sai sót, mong rằng các bậc thiện tri thức khi quá mục hoan hỷ phủ chính cho.

Hậu học Xích Tử – 赤子 kính thư.